با هدف اجرای دقیق مصوبه شماره ۹۴۳۹۵/ت ۶۰۰۲۷ هـ مورخ ۲ شهریور ۱۴۰۱ هیئت وزیران، رویکرد جدیدی در نظام توزیع و تعرفهگذاری برق ابلاغ شده است. این ابلاغیه که ریشه در ماده (۱۶) قانون جهش تولید دانشبنیان دارد، در پی بهینهسازی سبد انرژی صنایع و کاهش وابستگی به منابع فسیلی برای تولید برق است. در ادامه، جزئیات این طرح ملی برای آگاهی مدیران صنایع تشریح میگردد.
۱. بازه شمولیت و دامنهی مخاطبان
این آییننامه بهطور مشخص تمامی واحدهای صنعتی که قدرت مجاز آنها بیش از یک مگاوات است را ملزم به تغییر در شیوه تأمین برق خود میکند. بر این اساس، شرکتهای فعال در شهرکهای صنعتی و مجتمعهای تولیدی بزرگ باید برنامهریزی دقیقی برای مدیریت برق مصرفی خود داشته باشند. لازم به ذکر است که طبق نص صریح قانون، واحدهای گردشگری و هتلداری از شمول این تعرفهگذاری خارج بوده و نرخ برق آنها طبق روال سابق محاسبه خواهد شد.
۲. پلههای افزایش سهم تجدیدپذیر در سبد برق
مطابق برنامه میانمدت دولت، در سال ۱۴۰۲ معادل یک درصد (۱%) از کل برق مصرفی سالانه صنایع مشمول این طرح قرار میگیرد. این عدد ثابت نمانده و برای تشویق بیشتر به سمت انرژیهای پاک، در بازه سالهای ۱۴۰۳ تا ۱۴۰۶، هر ساله یک واحد درصد به این سهم اضافه میشود. بدین ترتیب، صنایع باید تا سال ۱۴۰۶ آمادگی تأمین پنج درصد از برق خود را از منابع تجدیدپذیر داشته باشند تا مشمول جریمههای ناشی از مابهتفاوت نرخ برق نشوند.
۳. استراتژیهای سهگانه تأمین برق مشمول
واحدهای صنعتی برای رفع تعهدات خود در حوزه انرژی پاک، میتوانند از سه مسیر عملیاتی اقدام به تأمین برق مورد نیاز کنند:
-
خودتأمینی: احداث نیروگاههای خورشیدی یا بادی در محدوده زمین واحد صنعتی جهت تولید مستقیم برق.
-
بورس انرژی: مراجعه به تابلو سبز بورس و خرید گواهیهای ظرفیت یا انرژی برق تجدیدپذیر.
-
قراردادهای دوجانبه: توافق مستقیم با سرمایهگذاران بخش خصوصی که در حوزه تولید برق سبز فعالیت میکنند.
نکته مهم: چنانچه واحد صنعتی نتواند سهم تعیینشده از برق خود را از روشهای فوق تأمین کند، توانیر مکلف است هزینه آن مقدار را بر اساس نرخ تجدیدپذیر (که به مراتب بالاتر از نرخ یارانه ای است) در قبض برق نهایی درج نماید.
۴. فرآیند محاسبات مالی و اعلام نرخ
نحوه محاسبه صورتحساب برق در این طرح شفاف است؛ بخشی از مصرف به صورت عادی و بخش مشمول (۱ تا ۵ درصد) بر پایه نرخهای جدید محاسبه میشود. برای آن دسته از صنایعی که برق خود را از طریق تابلوی دوم بورس انرژی تأمین کردهاند، محاسبات بر مبنای قوانین حاکم بر بورس انرژی ایران انجام میگیرد. همچنین سازمان ساتبا موظف شده است با پایش مداوم بازار، میانگین نرخ خرید برق از نیروگاههای تجدیدپذیر را هر دو ماه یکبار بهروزرسانی کرده و جهت اعمال در قبض برق به شرکت توانیر ابلاغ نماید.
۵. پاداش و مدیریت تولید مازاد
دولت برای صنایعی که بیش از سهمیه قانونی خود اقدام به تولید برق تجدیدپذیر میکنند، امتیازات ویژهای قائل شده است. اگر میزان تولید برق سبز در یک واحد صنعتی فراتر از سقف مصرف مشمول باشد، مالک واحد میتواند این مازاد را به مدت یک سال ذخیره کرده و در ماههای پرمصرف (مانند پیک تابستان) از آن استفاده کند یا طبق پروتکلهای ساتبا، درآمد حاصل از فروش این برق مازاد را کسب نماید.
۶. استانداردهای فنی اتصال و کنتورخوانی
به منظور جلوگیری از تداخل در شبکه سراسری، نصب کنتورهای هوشمند و لوازم اندازهگیری دقیق که توسط مالک شبکه (شرکت توزیع یا برق منطقهای) قابل رؤیت باشد، الزامی است. این تجهیزات باید بتوانند به صورت تفکیک شده میزان برق تولیدی نیروگاه خورشیدی و برق دریافتی از شبکه عمومی را ثبت کنند. در صورت عدم امکان فنی برای جداسازی، واحد صنعتی موظف است نیروگاه خود را مستقیماً به پستهای شبکه برق عمومی متصل نماید.
جمعبندی و افق پیشرو
اجرای این مصوبه، تغییری بنیادین در پارادایم مصرف برق در بخش صنعت ایران ایجاد خواهد کرد. اگرچه در کوتاهمدت ممکن است هزینههایی برای سرمایهگذاری اولیه در بر داشته باشد، اما در بلندمدت منجر به پایداری شبکه برق کشور و کاهش قطعیهای ناخواسته در فصل گرما میشود. با تکیه بر این قانون، صنعت ایران به سمت استانداردهای جهانی حرکت کرده و امنیت تأمین برق پایدار را برای خود تضمین میکند.