احداث نیروگاه برای صنایع؛ کدام فناوری انتخاب مناسب‌تری است؟

افزایش مصرف برق، محدودیت‌های شبکه و قطعی‌های ناشی از ناترازی، بسیاری از واحدهای صنعتی را به سمت احداث نیروگاه اختصاصی سوق داده است. بااین‌حال، انتخاب نیروگاه صرفاً به معنای انتخاب یک فناوری تولید برق نیست؛ بلکه باید راهکاری انتخاب شود که با ظرفیت مصرف، نوع بار، شرایط سایت، دسترسی به سوخت و مدل اقتصادی صنعت هماهنگ باشد.

نیروگاه‌های حرارتی بزرگ‌مقیاس، مولدهای کوچک‌مقیاس، نیروگاه‌های خورشیدی، بادی و برق‌آبی هرکدام مزایا و محدودیت‌های متفاوتی دارند. بنابراین نمی‌توان یک گزینه را برای تمام صنایع بهترین راهکار دانست. تصمیم درست زمانی گرفته می‌شود که نیاز واقعی صنعت و هزینه‌های چرخه عمر پروژه به‌صورت هم‌زمان بررسی شوند.

پیش از انتخاب نیروگاه چه مواردی باید بررسی شود؟

اولین مرحله در احداث نیروگاه برای صنایع، شناخت دقیق مصرف برق است. ظرفیت نامی کارخانه به‌تنهایی برای انتخاب نیروگاه کافی نیست و لازم است پروفایل بار روزانه، میزان مصرف در ساعات اوج، حداقل بار و احتمال توسعه آینده مجموعه مشخص شود.

پس از آن باید نوع نیاز صنعت تعیین شود. بعضی صنایع به برق دائم و قابل برنامه‌ریزی نیاز دارند، برخی فقط در زمان قطع شبکه به برق اضطراری احتیاج دارند و گروهی نیز به دنبال تأمین بخشی از مصرف در کنار شبکه هستند.

دسترسی به گاز طبیعی، گازوئیل، تابش خورشیدی مناسب، باد کافی یا منابع آب از عوامل اصلی انتخاب فناوری است. شرایط زمین، اقلیم، ارتفاع، دمای محیط و امکان اتصال به شبکه نیز باید بررسی شوند.

در کنار مطالعات فنی، اقتصاد پروژه اهمیت زیادی دارد. سرمایه‌گذاری اولیه یا CAPEX، هزینه بهره‌برداری و تعمیرات یا OPEX، هزینه سوخت، درآمد فروش برق، صرفه‌جویی ناشی از کاهش خرید برق و دوره بازگشت سرمایه باید در مطالعات امکان‌سنجی محاسبه شوند.

نیروگاه‌های حرارتی بزرگ‌مقیاس

نیروگاه بخار، توربین گازی و نیروگاه سیکل ترکیبی از فناوری‌های متداول حرارتی هستند. این نیروگاه‌ها بیشتر برای صنایع انرژی‌بر و پروژه‌هایی مناسب‌اند که ظرفیت تولید بالا و برق قابل برنامه‌ریزی نیاز دارند.

مزیت اصلی نیروگاه حرارتی، امکان تولید پیوسته برق در صورت تأمین پایدار سوخت و انجام تعمیرات برنامه‌ریزی‌شده است. نیروگاه‌های سیکل ترکیبی نیز به دلیل استفاده از حرارت خروجی توربین گازی، راندمان بیشتری نسبت به نیروگاه گازی ساده دارند.

در مقابل، سرمایه‌گذاری اولیه بالا، زمان احداث طولانی، نیاز به مجوزهای متعدد و وابستگی به زیرساخت سوخت از محدودیت‌های این گزینه است. نیروگاه حرارتی بزرگ‌مقیاس معمولاً در ظرفیت‌های پایین توجیه اقتصادی مناسبی ندارد و بیشتر برای صنایع بزرگ یا مجموعه‌ای از مصرف‌کنندگان بررسی می‌شود.

مولدهای کوچک‌مقیاس گازسوز و گازوئیل‌سوز

مولدهای کوچک‌مقیاس یکی از گزینه‌های مهم برای تأمین برق در محل مصرف هستند. این نیروگاه‌ها معمولاً بر پایه موتورژنراتورهای گازسوز یا گازوئیل‌سوز طراحی می‌شوند و در ظرفیت‌های کوچک و متوسط کاربرد دارند.

احداث سریع‌تر، امکان توسعه مرحله‌ای و تولید برق قابل برنامه‌ریزی از مزایای این سیستم‌هاست. راندمان الکتریکی برخی موتورهای گازسوز جدید به حدود ۴۴ درصد می‌رسد. همچنین در صورت استفاده از سیستم تولید هم‌زمان برق و حرارت یا CHP، می‌توان از حرارت موتور و گازهای خروجی برای تولید آب گرم، بخار یا مصارف فرایندی استفاده کرد.

در مقابل، عملکرد اقتصادی مولدهای کوچک‌مقیاس به تأمین پایدار و قیمت سوخت وابسته است. سرویس‌های دوره‌ای، تعویض قطعات مصرفی، تعمیرات اساسی و اورهال باید در محاسبات اقتصادی دیده شوند. دسترسی به قطعات، خدمات تخصصی و نیروی بهره‌برداری آموزش‌دیده نیز در انتخاب برند تجهیزات اهمیت زیادی دارد.

این مولدها می‌توانند برای خودتأمینی یا فروش برق مورد استفاده قرار گیرند؛ اما نحوه اتصال به شبکه، فروش برق و کارکرد هنگام قطع شبکه به مجوزها، حفاظت‌های الکتریکی و طراحی حالت جزیره‌ای بستگی دارد.

نیروگاه برق‌آبی

نیروگاه برق‌آبی از راندمان بالا، عمر مفید طولانی و هزینه بهره‌برداری نسبتاً پایین برخوردار است. این نیروگاه‌ها در مقیاس‌های کوچک تا بزرگ قابل اجرا هستند و در صورت وجود منبع آب مطمئن می‌توانند تولید پایداری داشته باشند.

دبی و هد آب، مهم‌ترین پارامترهای فنی این نیروگاه‌ها هستند. انتخاب ساختگاه، مجوزهای منابع آب و محیط‌زیست، هزینه عملیات عمرانی و ریسک کاهش تولید در دوره‌های کم‌آبی باید با دقت بررسی شوند. در پروژه‌های برق‌آبی، انتخاب ساختگاه مناسب معمولاً از انتخاب تجهیزات نیز مهم‌تر است.

نیروگاه خورشیدی برای صنایع

نیروگاه خورشیدی به دلیل عدم مصرف سوخت، اجرای نسبتاً سریع و هزینه بهره‌برداری پایین، به یکی از گزینه‌های پرتقاضا برای صنایع تبدیل شده است. این نیروگاه را می‌توان از ظرفیت‌های کوچک آغاز کرد و در مراحل بعد توسعه داد.

برق خورشیدی می‌تواند بخشی از مصرف روزانه صنعت را تأمین کند، هزینه خرید برق را کاهش دهد و امکان عرضه انرژی در بازار برق سبز را فراهم سازد. صنایع مشمول ماده ۱۶ قانون جهش تولید دانش‌بنیان نیز می‌توانند از تولید برق تجدیدپذیر برای تأمین تمام یا بخشی از الزام قانونی خود استفاده کنند.

مهم‌ترین محدودیت خورشیدی، وابستگی تولید به تابش است. نیروگاه خورشیدی در شب تولید ندارد و در شرایط نامساعد جوی نیز توان خروجی آن کاهش پیدا می‌کند. همچنین یک نیروگاه خورشیدی متصل به شبکه، در حالت معمول هنگام قطع شبکه خاموش می‌شود. برای استفاده به‌عنوان برق اضطراری باید سیستم هیبریدی، ذخیره‌ساز، اینورتر مناسب و تجهیزات کنترلی لازم پیش‌بینی شود.

نیروگاه بادی

نیروگاه بادی بدون مصرف سوخت، برق تجدیدپذیر تولید می‌کند و می‌تواند در صورت وجود باد مناسب در ساعات مختلف شبانه‌روز فعال باشد. هزینه بهره‌برداری آن نسبت به بسیاری از نیروگاه‌های سوختی پایین‌تر است.

بااین‌حال، احداث نیروگاه بادی فقط در مناطق دارای پتانسیل مناسب توجیه دارد. سرعت، جهت، تداوم و کیفیت باد باید با مطالعات بادسنجی بلندمدت بررسی شوند. سرمایه‌گذاری اولیه بالا، حمل دشوار تجهیزات و نیاز به نصب تخصصی از دیگر محدودیت‌های این فناوری است.

مقایسه اقتصادی نیروگاه‌ها

برای انتخاب نیروگاه نباید فقط قیمت خرید تجهیزات یا هزینه احداث اولیه مقایسه شود. ممکن است یک فناوری CAPEX پایین‌تری داشته باشد، اما به دلیل هزینه سوخت، تعمیرات یا توقف‌های مکرر، در بلندمدت گزینه اقتصادی مناسبی نباشد.

هزینه زمین، زیرساخت، اتصال به شبکه، سوخت، قطعات یدکی، نیروی انسانی، تعمیرات و هزینه توقف تولید باید در مدل مالی پروژه محاسبه شوند. در مقابل، درآمد فروش برق، کاهش هزینه خرید انرژی، جلوگیری از خسارت قطعی برق و امکان استفاده از بازارهای برق نیز باید به‌عنوان منافع پروژه در نظر گرفته شوند.

محاسبه هزینه برق تولیدی، دوره بازگشت سرمایه و ارزش فعلی جریان‌های نقدی، تصویر دقیق‌تری از اقتصاد پروژه ارائه می‌دهد.

کدام نیروگاه برای صنعت مناسب‌تر است؟

اگر اولویت صنعت، تأمین برق قابل برنامه‌ریزی در ظرفیت کوچک یا متوسط باشد، مولدهای کوچک‌مقیاس می‌توانند گزینه مناسبی باشند؛ مشروط بر اینکه تأمین سوخت، تعمیرات و حالت بهره‌برداری شبکه به‌درستی طراحی شود.

اگر هدف، تأمین بخشی از مصرف، کاهش هزینه برق، فعالیت در بازار برق سبز یا تأمین الزام ماده ۱۶ باشد، نیروگاه خورشیدی و سایر منابع تجدیدپذیر باید بررسی شوند.

برای صنایع بزرگ و انرژی‌بر، نیروگاه‌های حرارتی بزرگ‌مقیاس یا سیکل ترکیبی می‌توانند توجیه‌پذیر باشند. در سایت‌های دارای باد پایدار یا منابع آب مناسب نیز نیروگاه بادی و برق‌آبی گزینه‌های قابل بررسی هستند.

در برخی پروژه‌ها، بهترین راهکار استفاده از یک سیستم ترکیبی است؛ برای مثال ترکیب نیروگاه خورشیدی با مولد گازسوز می‌تواند مصرف سوخت را کاهش دهد و هم‌زمان قابلیت تأمین برق قابل برنامه‌ریزی را افزایش دهد.

جمع‌بندی

بهترین نیروگاه، متناسب‌ترین نیروگاه با نیاز صنعت است. تصمیم نهایی باید بر اساس میزان مصرف، پروفایل بار، ظرفیت موردنیاز، دسترسی به سوخت، شرایط سایت، هزینه‌های CAPEX و OPEX، مدل فروش برق و بازگشت سرمایه گرفته شود.

گروه مجمر با ارائه خدمات امکان‌سنجی، انتخاب فناوری، طراحی، تأمین تجهیزات و اجرای نیروگاه، صنایع را در انتخاب راهکار مناسب تأمین برق همراهی می‌کند. انجام مطالعات فنی و اقتصادی پیش از سرمایه‌گذاری، ریسک پروژه را کاهش داده و مسیر دستیابی به یک منبع انرژی مطمئن و اقتصادی را هموار می‌سازد.